Teoria perspektywy (Kahneman, Tversky) i badania empiryczne dotyczące produktów (Viscusi)

Jak wiemy, D.KAHNEMAN i A.TVERSKY ogłosili swoją słynną teorię/model perspektywy w artykule PROSPECT THEORY: AN ANALYSIS OF DECISION UNDER RISK. Econometrica; Mar 1979; 47, 2., jako teorię alternatywną do teorii użyteczności. Główna hipoteza tej teorii to hipoteza tzw. „efektu pewności” („certainty effect”): „ludzie nie docenają wartości prawdopodobnych w porównaniu z wartościami pewnymi”, która jest podstawą hipotezy o awersji ludzi do ryzyka w podejmowaniu decyzji: „ludzie unikają ryzyka i spośród korzyści o takich samych wartościach oczekiwanych, wybierają te pewniejsze”. Autorzy sformułowali swoją teorię w oparciu o dwa eksperymenty (które przeprowadzili na studentach) oraz na dwóch wcześniejszych pracach innych autorów. Wyniki badań empirycznych (tutaj dwóch eksperymentów Kahnemana i Tversky’ego na studentach) są podstawą do formułowania teorii, która może być (jeśli jej autorzy zainteresują nią innych badaczy) sprawdzana w kolejnych badaniach empirycznych w różnych kontekstach (np. w różnych kategoriach produktów). W każdym badaniu empirycznym opartym na teorii perspektywy, jego autor: (1) sformułuje hipotezy w-g schematu teorii: „z dwóch korzyści o tej samej wartości oczekiwanej, badani wybiorą tę bardziej pewną” i (2) będzie oczekiwał ich potwierdzenia przez dane empiryczne (będzie oczekiwał dopasowania hipotez do danych empirycznych). Takie zjawisko w nauce: badanie dopasowania znanej/akceptowanej teorii do danych empirycznych w różnych kontekstach (kategoriach produktów, warunkach rynkowych) wraz z oczekiwaniem, że hipotezy zostaną potwierdzone, T.Kuhn w swojej książce „Dwa bieguny” opisał jako okres „nauki normalnej”, który trwa tak długo, aż pojawią się badania empirczne, których wyniki sprawdzania hipotez nie potwierdzą teorii. Taki okres w nauce T.Kuhn opisał jako „anomalie”, które mogą doprowadzić do zmiany teorii.
Przykładem badania empirycznego w okresie „nauki normalnej” dla teorii perspektywy jest badanie W.K. Viscusi, przedstawione w artykule Using warnings to extend consumer sovereignty. Harvard Journal of Law and Policy, 1999, No.1, Vol. 23, 211-231. Na podstawie teorii perspektywy W.K. Viscusi sformułował hipotezę do swojego badania empirycznego: ludzie nadmiernie reagują na wzrost ryzyka, w porównaniu z reakcją na zmniejszenie ryzyka tego samego zagrożenia ze strony produktów, których używają. Tak sformułowaną hipotezę sprawdził pytając respondentów o deklarowane wolumeny zakupu i deklarowane ceny chemicznych środków gospodarstwa domowego dla zmiejszających się i zwiększających się prawdopodobieństw negatywnych skutków ich użycia (poparzenia w wyniku ich użycia). Wyniki sprawdzania hipotezy były następujące: spadki deklarowanych wolumenów zakupu i spadki cen w przypadku wzrostu zagrożenia poparzeniem są większe, niż wzrosty deklarowanych wolumenów i cen w przypadku takiego samego, co do wartości, spadku ryzyka poparzenia. Taki wynik sprawdzania hipotezy w badaniu W.K. Viscusi potwierdził teorię/hipotezę/model perspektywy w kategorii chemicznych środków gospodarstwa domowego. Teoria perspektywy czeka na kolejne potwierdzenia lub ich brak w kolejnych badaniach empirycznych w różnych kategoriach produktów. Każdy z Was może przeprowadzić takie badanie. Trzeba tylko postudiować wcześniejsze badania empiryczne problemu sformułowanego w teorii persektywy. RK

PS1
Profesorom życzę wykładania poszczególnych teorii razem z badaniami empirycznymi, które je sprawdzają. Taki sposób prezentowania wiedzy naukowej uważam za ważny element kultury uniwersyteckiej.
PS2
W nauce badamy, czy jakaś teoria lub która z alternatywnych teorii dotyczących jakiegoś problemu pasuje do danych empirycznych (w nauce nie badamy faktów, tylko dopasowanie alternatywnych teorii do faktów).
PS3
Byłem świadkiem takiego zdarzenia: Na wykładzie dotyczącym finansów, wykładowca powiedział do studentów: „Za chwilę rozdam każdemu z was po 5 zł i każdy z was ma wybór: może wziąć 5 zł lub, jeśli wygra ze mną w orła i reszkę, dostanie 10 zł. Kto chce dostać 5 zł? (tutaj policzył głosy) Kto chce zagrać w orła i reszkę i dostać 10 zł lub w przypadku przegranej – nic?” (tutaj znowu policzył głosy). Oczekiwał/przypuszczał, że zgodnie z teorią perspektywy, więcej studentów podniesie rękę po jego pierwszym jego pytaniu, bo uzyskanie 5 zł na pewno jest mniej ryzykowne, niż 10 zł po wygranej w orła i reszkę. Okazało się, że ci sami studenci podnieśli ręce po każdym z jego dwóch pytań. Powiedział, że są nietypowym audytorium i kontynuował swój wykład. Po wykładzie okazało się, że studenci znają teorię perspektywy i wiedzieli, że dwie proponowane opcje mają taką samą wartość oczekiwaną: 5 x 1 = 5 i 10 x 0,5 = 5. W ten sposób wykładowca, w prawdopodobnie niezamierzonym eksperymencie, nie uzyskał potwierdzenia empirycznego teorii perspektywy. Uzyskał natomiast wynik swojego niezamierzonego eksperymentu w postaci nowej wiedzy dotyczącej wyjaśniania decyzji ludzi w warunkach niepewności: wzrost wiedzy (tutaj: wiedzy o wartościach oczekiwanych) wpływa pozytywnie na decyzje podejmowane w warunkach niepweności (zmniejsza ilość błędów).

Czytajcie Akerlofa i Bonda (łącznie)! „Lemon market”.

Przeczytajcie koniecznie artykuł E.W. Bond: A Direct test of Lemon’s model: The market for used pick up trucks. The American Economic Review, September 1982, pp. 836-840 (tylko cztery strony tekstu!). Zobaczycie w nim, jak: (1): autor badania empirycznego (E.W. Bond), na podstawie ogólnej hipotezy/teorii/modelu (tutaj: słynnej teorii „Lemon market” D. Akerlof’a, noblisty z 2001) – ogólnej, bo sugerującej istnienie zależności określonymi zjawiskami na wielu/wszytkich rynkach), formułuje szczegółową hipotezę (tj. przypuszczenie dotyczące szczegółowych zjawisk dotyczących mechanizmu „Lemon market”, obserwowalnych na rynku używanych ciężarówek) do badania empirycznego, (2) sprawdza swoją szczegółową hipotezę za pomocą danych empirycznych (in context of…) na tym rynku oraz (3) na podstawie negatywnego wyniku tego sprawdzenia (braku potwierdzenia empirycznego) swojej szczegółowej hipotezy na rynku/in the context of… używanych ciężarówek) pisze, że (3) jego badanie empiryczne nie potwierdza ogólnej teorii „lemon market” Akerlofa.
Później przczytajcie artykuł George A. Akerlof: The Market for „Lemons”: Quality Uncertainty and the Market Mechanism. The Quarterly Journal of Economics, Vol. 84, No. 3. (Aug., 1970), pp. 488-500. Będzie łatwiejszy do zrozumienia.
Po przeczytaniu tych dwóch tekstów w w.w. kolejności powinno stać się jaśniejsze, że: (1) badanie empiryczne sprawdza czy teoria pasuje do faktów (nie sprawdza faktów) w wybranym kontekście (in context of…), (2) warto studiować teorie ekonomiczne łącznie z ich empirycznymi sprawdzeniami, bo można na ich podstawie zwiększyć swoją wiedzę dotyczącą zależności między teorią/modelem/ogólną hipotezą i badaniami empirycznymi szczegółowych hipotez wyprowadzonych z tej teorii oraz znaleźć inspirację dla własnych badań dotyczących „Lemon market” – także w zarządzaniu, (3) badacze empiryczni stosują standardowo frazę „w kontekście” („in context of…) m.in. w celu wskazania dziedziny badania. Standardowe rozumienie frazy „in context of..” znajdziecie też w artykule V.L. Smith (Nobel 2002 z ekonomii eksperymentalnej) „Method in Experiment: Rhetoric and Reality” Experimental Economics, 5:91–110 (2002), dostępny w pdf w bazach uczelnianych. Ten sam tekst jest dostępny po polsku w książce V.L. Smith: Racjonalność w ekonomii. Oficyna Wolters Kluwer business, rozdział 13. Racjonalność w nauce, s 347-383. O tym ostatnim artykule napisałem w poście Czytajcie Vernona L. Smitha!
O standardowym (w metodologii nauki) użyciu słowa „kontekst” napisałem także w poście Od czego zacząć projekt badania empirycznego? RK

Potem możecie czytać inne artykuły prezentujące badania empiryczne, sprawdzające teorię „Lemon market” w innych kontekstach, np. Shibo Li, Kannan Srinivasan, & Baohong Sun: Internet Auction Features as Quality Signals. Journal of Marketing Vol. 73 (January 2009), 75–92 lub Charles Noussair, Stephane Robin and Bernard Ruffieux: DO CONSUMERS REALLY REFUSE TO BUY GENETICALLY MODIFIED FOOD? The Economic Journal, 114 (January 2004), pp. 102–120. Profesorom życzę wykładania teorii razem z badaniami empirycznymi, które ich dotyczą. RK
PS
Moim zdaniem, sugerowany przez Akerlofa, mechanizm przyczynowo-skutkowy „lemon market” działa także na rynku (in context of) tekstów naukowych. Jeśli nie jest dla Was jasne, które teksty naukowe są wysokiej a które niskiej jakości, to podlegacie działaniu tego niepożądanego mechanizmu, który wpływa negatywnie na pojawianie się (przynajmniej co do terminu) Waszych prac naukowych. RK