Teoria perspektywy (Kahneman, Tversky) i badania empiryczne dotyczące produktów (Viscusi)

Jak wiemy, D.KAHNEMAN i A.TVERSKY ogłosili swoją słynną teorię/model perspektywy w artykule PROSPECT THEORY: AN ANALYSIS OF DECISION UNDER RISK. Econometrica; Mar 1979; 47, 2., jako teorię alternatywną do teorii użyteczności. Główna hipoteza tej teorii to hipoteza tzw. „efektu pewności” („certainty effect”): „ludzie nie docenają wartości prawdopodobnych w porównaniu z wartościami pewnymi”, która jest podstawą hipotezy o awersji ludzi do ryzyka w podejmowaniu decyzji: „ludzie unikają ryzyka i spośród korzyści o takich samych wartościach oczekiwanych, wybierają te pewniejsze”. Autorzy sformułowali swoją teorię w oparciu o dwa eksperymenty (które przeprowadzili na studentach) oraz na dwóch wcześniejszych pracach innych autorów. Wyniki badań empirycznych (tutaj dwóch eksperymentów Kahnemana i Tversky’ego na studentach) są podstawą do formułowania teorii, która może być (jeśli jej autorzy zainteresują nią innych badaczy) sprawdzana w kolejnych badaniach empirycznych w różnych kontekstach (np. w różnych kategoriach produktów). W każdym badaniu empirycznym opartym na teorii perspektywy, jego autor: (1) sformułuje hipotezy w-g schematu teorii: „z dwóch korzyści o tej samej wartości oczekiwanej, badani wybiorą tę bardziej pewną” i (2) będzie oczekiwał ich potwierdzenia przez dane empiryczne (będzie oczekiwał dopasowania hipotez do danych empirycznych). Takie zjawisko w nauce: badanie dopasowania znanej/akceptowanej teorii do danych empirycznych w różnych kontekstach (kategoriach produktów, warunkach rynkowych) wraz z oczekiwaniem, że hipotezy zostaną potwierdzone, T.Kuhn w swojej książce „Dwa bieguny” opisał jako okres „nauki normalnej”, który trwa tak długo, aż pojawią się badania empirczne, których wyniki sprawdzania hipotez nie potwierdzą teorii. Taki okres w nauce T.Kuhn opisał jako „anomalie”, które mogą doprowadzić do zmiany teorii.
Przykładem badania empirycznego w okresie „nauki normalnej” dla teorii perspektywy jest badanie W.K. Viscusi, przedstawione w artykule Using warnings to extend consumer sovereignty. Harvard Journal of Law and Policy, 1999, No.1, Vol. 23, 211-231. Na podstawie teorii perspektywy W.K. Viscusi sformułował hipotezę do swojego badania empirycznego: ludzie nadmiernie reagują na wzrost ryzyka, w porównaniu z reakcją na zmniejszenie ryzyka tego samego zagrożenia ze strony produktów, których używają. Tak sformułowaną hipotezę sprawdził pytając respondentów o deklarowane wolumeny zakupu i deklarowane ceny chemicznych środków gospodarstwa domowego dla zmiejszających się i zwiększających się prawdopodobieństw negatywnych skutków ich użycia (poparzenia w wyniku ich użycia). Wyniki sprawdzania hipotezy były następujące: spadki deklarowanych wolumenów zakupu i spadki cen w przypadku wzrostu zagrożenia poparzeniem są większe, niż wzrosty deklarowanych wolumenów i cen w przypadku takiego samego, co do wartości, spadku ryzyka poparzenia. Taki wynik sprawdzania hipotezy w badaniu W.K. Viscusi potwierdził teorię/hipotezę/model perspektywy w kategorii chemicznych środków gospodarstwa domowego. Teoria perspektywy czeka na kolejne potwierdzenia lub ich brak w kolejnych badaniach empirycznych w różnych kategoriach produktów. Każdy z Was może przeprowadzić takie badanie. Trzeba tylko postudiować wcześniejsze badania empiryczne problemu sformułowanego w teorii persektywy. RK

PS1
Profesorom życzę wykładania poszczególnych teorii razem z badaniami empirycznymi, które je sprawdzają. Taki sposób prezentowania wiedzy naukowej uważam za ważny element kultury uniwersyteckiej.
PS2
W nauce badamy, czy jakaś teoria lub która z alternatywnych teorii dotyczących jakiegoś problemu pasuje do danych empirycznych (w nauce nie badamy faktów, tylko dopasowanie alternatywnych teorii do faktów).
PS3
Byłem świadkiem takiego zdarzenia: Na wykładzie dotyczącym finansów, wykładowca powiedział do studentów: „Za chwilę rozdam każdemu z was po 5 zł i każdy z was ma wybór: może wziąć 5 zł lub, jeśli wygra ze mną w orła i reszkę, dostanie 10 zł. Kto chce dostać 5 zł? (tutaj policzył głosy) Kto chce zagrać w orła i reszkę i dostać 10 zł lub w przypadku przegranej – nic?” (tutaj znowu policzył głosy). Oczekiwał/przypuszczał, że zgodnie z teorią perspektywy, więcej studentów podniesie rękę po jego pierwszym jego pytaniu, bo uzyskanie 5 zł na pewno jest mniej ryzykowne, niż 10 zł po wygranej w orła i reszkę. Okazało się, że ci sami studenci podnieśli ręce po każdym z jego dwóch pytań. Powiedział, że są nietypowym audytorium i kontynuował swój wykład. Po wykładzie okazało się, że studenci znają teorię perspektywy i wiedzieli, że dwie proponowane opcje mają taką samą wartość oczekiwaną: 5 x 1 = 5 i 10 x 0,5 = 5. W ten sposób wykładowca, w prawdopodobnie niezamierzonym eksperymencie, nie uzyskał potwierdzenia empirycznego teorii perspektywy. Uzyskał natomiast wynik swojego niezamierzonego eksperymentu w postaci nowej wiedzy dotyczącej wyjaśniania decyzji ludzi w warunkach niepewności: wzrost wiedzy (tutaj: wiedzy o wartościach oczekiwanych) wpływa pozytywnie na decyzje podejmowane w warunkach niepweności (zmniejsza ilość błędów).

Komentarze

Ranking uczelni, Hirsch i lista A

W związku z opublikowanym rankingiem uczelni, pojawiają się głosy temat na jego związków z kwestią jakości nauki w Polsce. Moim zdaniem, zarówno w rankingu, jak i w dyskusji o nim, pomija się kwestię ilości publikacji w wydawnictwach z tzw. ministerialnej listy A lub szerzej, kwestię ilości publikacji w topowych pismach poszczególnych dyscyplin naukowych. Wydaje mi się (na podstawie analizy wartosci indeksu dla mojego nazwiska) że indeks Hirscha traktuje tak samo publikacje z listy A i pozostałe publikacje. Wobec tego, indeks Hirscha o wartości 10 oznacza tak samo naukowca (lub uniwersytet), który ma publikacje i cytowania wyłącznie na liście A i naukowca (lub uniwersytet), który ma publikacje i cytowania wyłącznie na liście B. Podsumowując, uważam, że pytanie: ile naukowiec X (lub uczelnia X) ma publikacji na liście A (lub w topowych pisamch na świecie) to główne pytanie, które nie jest stawiane w związku z oceną jakości nauki, w wielu dyscyplinach naukowych w Polsce. Odmiany tego pytania: (1) czy różnego rodzaju reformy w nauce (w tym reformy sposobów finansowania badań naukowych) zwiększyły/zwiększają ilość publikacji na liście A? (2) czy eksperci decydujący o losach (m.in o finansowaniu) projektów naukowych mają w swoim dorobku publikacje na liście A? (3) czy w spisach literatury w sylabusach kursów na studiach uniwersyteckich znajdują się artykuły z listy A (to jest prosty miernik unaukowienia nauczania akademickiego)? (4) czy na konferencjach naukowych, autorzy z dorobkiem publikacyjnym na liście A wygłaszają referaty? czy siedzą na widowni i słuchają innych referatów? czy w ogóle ich tam nie ma? (5) czy zagraniczni naukowcy zapraszani na konferencje lub na wykłady w celu zwiększenia tzw. umiędzynarodowienia, mają publikacje na liście A czy są tylko zagraniczni? RK
PS1
Wszyscy moi seminarzyści (od licencjatu do doktoratu) studiują obowiązkowo badania empiryczne publikowane w publikacjach z listy A. Uważam (i oni to potwierdzają po semestrze studiów, chociaż w pierwszym miesiącu jest trochę kłopotów i oporów), że w ten sposób łatwiej im potem zrozumieć wszytkie pozostałe teksty naukowe oraz ocenić ich jakość.
PS2
W związku z debatą o przyszłości szkolnictwa wyższego i nauki – „Jakie mają być nasze uczelnie i polska nauka”, na stronie www.nauka.gov.pl czytamy: „Rząd przez ostatnie lata wprowadził wiele zmian w funkcjonowaniu systemu szkolnictwa wyższego. Niektóre z nich już z powodzeniem działają,” Autorzy tego zdania nie wyjaśniają, co to znaczy „z powodzeniem”. Pytanie brzmi: czy wskutek tych zmian wzrosła/wzrośnie liczba publikacji polskich autorów na liście A? Czy liczba publikacji na liście A stanowi kryterium „powodzenia” wprowadzanych zmian instytucjonalnych w polskiej nauce?
PS3
W światowym rankingu uczelni The Center for World University Rankings (CWUR) – tym, w którym UJ i UW są w piątej setce – indeks Hirscha ma wagę 5% w ocenie uczelni i stanowi jedno z czterech kryteriów oceny (kryterium 7. Borad Impact) publikacji:
4) Publications, measured by the number of research papers appearing in reputable journals [5%]
5) Influence, measured by the number of research papers appearing in highly-influential journals [5%]
6) Citations, measured by the number of highly-cited research papers [5%]
7) Broad Impact, measured by the university’s h-index [5%]
Dwa inne kryteria (kryterium 4 i 5) związane z publikacjami, dotyczą publikowania w top-journals. Wobec tego zwiększenie ilości publikacji w top-journals daje trzy razy większą poprawę oceny uczelni, niż wzrost indeksu Hirscha.

Komentarze